Muayenehaneme gelen hastaların belki de en sık söylediği cümlelerden biri şudur: “Hocam çok az yiyorum ama yine de kilo veremiyorum.” Birçok kişi bu cümleyi söylediğinde çevresinden aynı tepkiyi alır: “Demek ki gizli gizli fazla yiyorsun.” Oysa tıp literatürü bize şunu gösteriyor: Bazen sorun gerçekten daha az yemek değil; metabolizmanın verdiği biyolojik yanıttır.
Ben bir dahiliye uzmanı olarak hastalarıma her zaman şunu anlatırım: Vücudumuz basit bir kalori hesap makinesi değil! Kilo verme süreci hormonlar, metabolizma hızı, uyku düzeni ve hatta bağırsak bakterileri tarafından yönetilen oldukça karmaşık bir sistemdir.
1. Metabolizma Kendini Yavaşlatabilir
Uzun süre düşük kalorili beslenildiğinde vücut kendini korumaya alır. Buna “metabolik adaptasyon” denir. ABD’de Ulusal Sağlık Enstitüsü’nde çalışan metabolizma araştırmacısı Kevin Hall ve ekibinin yaptığı çalışmalar, uzun süre düşük kalorili diyet yapan kişilerde bazal metabolizma hızının ciddi şekilde düşebildiğini göstermiştir.
Yani siz daha az yemek yiyorsunuzdur ama vücudunuz da aynı ölçüde enerji harcamayı azaltır. Bu durumda kilo kaybı yavaşlar hatta durabilir.
Bu nedenle hastalarıma her zaman şunu söylerim: Sürekli daha az yemek çözüm değil; doğru metabolik strateji gerekir.
2. İnsülin Direnci Kilo Vermeyi Zorlaştırır
Az yemenize rağmen kilo verememenin en sık nedenlerinden biri insülin direncidir.
İnsülin direnci geliştiğinde:
• Yağ yakımı zorlaşır
• Vücut enerjiyi yağ olarak depolamaya daha yatkın hale gelir
• Açlık ve tatlı isteği artar
2017’de Harvard T.H. Chan School of Public Health tarafından yayımlanan çalışmalar, insülin direnci olan kişilerde kalori kısıtlamasının aynı sonucu vermediğini ortaya koymuştur. Bu nedenle kilo veremeyen kişilerde sadece “az yemek” değil, insülin metabolizmasını düzenlemek gerekir.
3. Karaciğer Yağlanması Metabolizmayı Yavaşlatabilir
Günümüzde giderek artan bir diğer sorun karaciğer yağlanmasıdır. Unutmayın ki; karaciğer metabolizmanın merkezidir.
Karaciğer yağlandığında:
• yağ yakımı azalır
• kan şekeri düzeni bozulur
• kilo vermek zorlaşır
4. Uyku ve Stres
Kilo verme sürecinde,uyku ve stres hormonları da kilo kontrolünü ciddi şekilde etkiler.
Özellikle kortizol yüksekliği;
• karın bölgesinde yağlanma
• iştah artışı
• metabolizma yavaşlamasına neden olabilir.
ABD’de University of Chicago tarafından yapılan bir araştırma da, günde 5 saatten az uyuyan kişilerde kilo kaybının %55 daha az olduğunu göstermiştir.
Yani…
Sorun sadece kalori değil; metabolik denge meselesidir. Bu nedenle kilo verme sürecinde yalnızca daha az yemek değil, ilk adımda iyi bir metabolik kontrolü sağlamaktır. Çünkü kilo verme süreci irade savaşı değil, biyolojik bir yönetimdir.