Dr.Ayça KAYA

“Doktor hanım, kahveyi bıraktım. Tansiyonum yükselmesin diye…” Muayenehanemde bu cümleyi çok sık duyuyorum. Özellikle tansiyonu yüksek ölçülen hastalarımın önemli bir kısmı ilk olarak kahveyi suçluyor. “Hocam, artık hiç kahve içmeyeyim mi?” diye soruyorlar. Ben de önce şu soruyu soruyorum: “Kahve içmeden önce tansiyonunuz kaç, içtikten sonra kaç?” Çünkü kahve ile tansiyon arasındaki ilişki, sanıldığı kadar siyah-beyaz değil. Kahve ve özellikle kahvenin içerdiği kafein, tansiyon üzerinde kısa süreli bir etki oluşturur. Ancak bu durum, kahve içen herkesin hipertansiyon geliştireceği veya hipertansiyonu olan herkesin kahveyi tamamen bırakması gerektiği anlamına gelmez.

EVET, KAHVE TANSİYONU YÜKSELTEBİLİR!

Kahvenin içindeki kafein, merkezi sinir sistemini uyarır. Bu uyarıcı etki kalp-damar sistemi üzerinde de kendini gösterir ve özellikle kafeine alışık olmayan kişilerde kahve tüketiminin ardından tansiyon geçici olarak yükselir. Bu yükselme genellikle kahve tüketiminden sonraki ilk saatlerde ortaya çıkar ve zaman içinde azalır. Kafeine alışık olmayan, uzun süre kahve tüketmemiş veya kafeine daha duyarlı kişilerde tansiyon yanıtı daha belirgin olur. Bu nedenle kahvenizi içtikten hemen sonra tansiyonunuzu ölçerseniz, normal koşullarda ölçtüğünüzden daha yüksek bir değer görürsünüz.

Ancak burada önemli bir ayrım var: Kahve içtikten sonra tansiyonun kısa süreli yükselmesi ile kişinin kalıcı olarak hipertansif olması aynı şey değildir.

HER KAHVE İÇENİN TANSİYONU YÜKSEK DEĞİLDİR

Düzenli kahve tüketen kişilerde kafeine karşı zaman içinde tolerans gelişir. Bu nedenle kahvenin tansiyon üzerindeki akut etkisi, düzenli tüketicilerde genellikle daha sınırlı hale gelir. Dolayısıyla sabah bir fincan kahve içmeniz, tansiyonunuzun bütün gün yüksek kalacağı anlamına gelmez. Kahvenin kısa süreli tansiyon etkisi ile düzenli kahve tüketiminin uzun dönem sağlık sonuçlarını birbirinden ayırmak gerekir.

Uzun dönemli araştırmalarda kahve tüketimi ile hipertansiyon arasındaki ilişki, kahve içtikten hemen sonra yapılan tek bir tansiyon ölçümünden çok daha karmaşık bir tablo ortaya koymaktadır. Bu nedenle “Hipertansiyonum var, kahve kesinlikle yasak” şeklinde genel bir kural koymak doğru değil.

ASIL HATA: KAHVEDEN HEMEN SONRA TANSİYON ÖLÇMEK

Bazen hastam geliyor ve “Doktor hanım, tansiyonum 16 çıktı” diyor.

“Ne zaman ölçtünüz?” diye soruyorum.

“Sabah kahvemi içtim, hemen sonra.”

İşte burada yalnızca ölçüm sonucuna değil, ölçümün hangi koşullarda yapıldığına da bakmak gerekir. Tansiyon ölçmeden önce birkaç dakika dinlenmek, ölçüm sırasında konuşmamak, sırtı destekli şekilde oturmak, ayakları yere basmak ve kolu uygun pozisyonda tutmak gerekir. Ayrıca ölçümden önceki dönemde kahve, sigara ve egzersiz gibi tansiyonu geçici olarak etkileyebilecek faktörlerden uzak durmak doğru ölçüm için önemlidir.

Çünkü tansiyon ölçümü yalnızca cihazın ekranda gösterdiği rakamdan ibaret değildir. Ölçümün nasıl ve ne zaman yapıldığı da sonuç kadar önemlidir.

PEKİ HİPERTANSİYONU OLAN KİŞİ KAHVE İÇEBİLİR Mİ?

Bu sorunun cevabı kişinin tansiyon kontrolüne, kafein tüketim miktarına ve kahveye verdiği bireysel yanıta göre değişir.

Tansiyonu kontrol altında olan, düzenli kahve tüketen ve kahve sonrasında belirgin bir tansiyon yükselmesi yaşamayan bir kişinin yalnızca hipertansiyonu olduğu için kahveyi tamamen bırakması her zaman gerekli değildir. Ancak kahve tüketiminin ardından tansiyonunda belirgin yükselme, çarpıntı veya huzursuzluk yaşayan kişilerin kafein tüketimini azaltması ve bu durumu hekimiyle değerlendirmesi gerekir.

Burada kişinin kendi tansiyon yanıtını takip etmesi de anlamlıdır. Örneğin farklı günlerde kahve içmeden önce birkaç dakika dinlenerek tansiyonunuzu ölçebilir, kahvenizi içtikten yaklaşık 30–60 dakika sonra aynı koşullarda yeniden ölçebilirsiniz. Bunu birkaç farklı günde tekrarladığınızda kahve tüketiminin sizin tansiyonunuz üzerindeki kısa süreli etkisi hakkında daha gerçekçi bir fikir edinebilirsiniz.

Ancak bu takip, hipertansiyon tanısı veya tedavisi yerine geçmez. Özellikle tansiyon değerleriniz sürekli yüksek seyrediyorsa kendi kendinize yalnızca kahveyi azaltarak çözüm aramak yerine doktorunuzla görüşmeniz gerekir.

AMA “KAHVE” TEK BİR ŞEY DEĞİL!

Bir fincan Türk kahvesi ile büyük bir filtre kahvenin kafein miktarı aynı değildir. Espresso, filtre kahve, Türk kahvesi, soğuk kahveler ve enerji içecekleri arasında önemli miktarda kafein farkı bulunur. Üstelik büyük hacimli kahvelerde tek bir içecekle düşündüğünüzden çok daha fazla kafein tüketebilirsiniz.

Bu nedenle “Günde iki kahve içiyorum” cümlesi tek başına yeterli değildir.

Hangi kahve? Ne kadar? Ne zaman?

Bunların hepsi önemlidir. Çünkü günlük kafein alımınızı değerlendirirken yalnızca fincan sayısına değil, tükettiğiniz içeceğin türüne ve porsiyonuna da bakmanız gerekir.

KAHVEYİ Mİ SUÇLAYALIM, YOKSA ASIL SORUNA MI BAKALIM?

Hipertansiyonu olan bir kişinin yalnızca kahveye odaklanması, tansiyon kontrolünü etkileyen diğer önemli faktörlerin gözden kaçmasına neden olabilir. Fazla tuz tüketimi, fazla kilo, hareketsizlik, yüksek alkol tüketimi, stres, yetersiz uyku, uyku apnesi ve kullanılan bazı ilaçlar tansiyon kontrolünü doğrudan etkileyen önemli faktörlerdir.

Hatta bir gece önce kötü uyuduysanız veya yoğun stres yaşadıysanız, ertesi gün ölçtüğünüz tansiyonun yüksek çıkmasının nedeni yalnızca kahve değildir. Bu nedenle tansiyonunuz yüksek çıktığında hemen “Kahveden oldu!” demek doğru bir yaklaşım değildir.

Öncelikle ölçümün doğru koşullarda yapılıp yapılmadığına bakmak, ardından tansiyonun farklı zamanlardaki değerlerini değerlendirmek gerekir.

BEN KAHVE İÇMEYİ SEVİYORUM, NE YAPAYIM?

Kahvenizi keyifle içiyorsanız ve doktorunuz size özel olarak kafein kısıtlaması önermediyse, yalnızca “kahve tansiyonu yükseltir” korkusuyla kahveyi otomatik olarak hayatınızdan çıkarmanız gerekmez. Ancak kahveyi tansiyon ilacının yerine de koymayın. Özellikle tansiyonunuz kontrol altında değilse, yüksek miktarda kafein tüketiyorsanız veya kahve sonrasında belirgin çarpıntı ve tansiyon yükselmesi yaşıyorsanız bu durumu doktorunuzla görüşün.

Çünkü sağlıkta çoğu zaman doğru soru “Kahve zararlı mı?”. Ancak doğru soru şu: “Benim için ne kadar kahve, ne zaman ve hangi koşullarda uygun?”

Bir fincan kahve bazen yalnızca bir fincan kahvedir. Ancak tansiyon ölçümünden hemen önce içilen güçlü bir kahve, ölçüm sırasında tansiyonunuzun geçici olarak daha yüksek çıkmasına neden olur. Bu nedenle kahveyi suçlamadan önce tansiyonunuzu doğru koşullarda ölçün. Tek bir yüksek ölçüm üzerinden karar vermeyin; tansiyonunuzu doğru yöntemle ve farklı zamanlarda takip edin. Çünkü bazen sorun kahvenin kendisi değil, kahveyi içtikten beş dakika sonra tansiyon ölçmektir.

KAYNAKÇA:

1. Haghighatdoost, F., Hajihashemi, P., de Sousa Romeiro, A. M., Mohammadifard, N., Sarrafzadegan, N., de Oliveira, C., & Silveira, E. A. (2023). Coffee consumption and risk of hypertension in adults: Systematic review and meta-analysis. Nutrients, 15(13), 3060.
2. Han, M., Oh, Y., & Myung, S.-K. (2022). Coffee intake and risk of hypertension: A meta-analysis of cohort studies. Journal of Korean Medical Science, 37(45), e332.
3. Kahir, N., & Gezer, C. (2021). Kahve: Hastalıklara karşı koruyucu mu? Journal of Traditional Complementary Medicine, 4(2), 263–274.
4. Musa-Veloso, K., Poon, T., Harkness, L. S., & Chu, Y. (2023). The effects of caffeine supplementation on blood pressure in adults: A systematic review and dose-response meta-analysis. Clinical Nutrition, 42, 2550–2561.
5. Samavat, S., Ashtary-Larky, D., Naeini, F., Nazarian, B., Kashkooli, S., Clark, C. C. T., Bagheri, R., Asbaghi, O., Babaali, M., Goudarzi, M. A., Zamanian, A., & Emamat, H. (2024). The effects of green coffee bean extract on blood pressure and heart rate: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews, 18(9), 103120.
6. Ungvari, Z., & Kunutsor, S. K. (2024). Coffee consumption and cardiometabolic health: A comprehensive review of the evidence. GeroScience, 46(6), 6473–6510.
7. European Society of Cardiology. (2024). 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. European Heart Journal, 45(38), 3912–4018.
8. Farraj, A., Akeredolu, T., Wijeyesekera, A., & Mills, C. E. (2024). Coffee and cardiovascular health: A review of literature. Nutrients, 16(24), 4257.