Dr.Ayça KAYA

Yaz geldi, güneş yüzünü gösterdi… Çoğumuz için bu; deniz, tatil, açık havada yürüyüş ve bolca keyif demek. Ama bazı kişiler için sıcak havalar, keyiften çok kaşıntı ve kızarıklık anlamına gelebiliyor.

Siz de güneşe çıktığınızda, spor yaptığınızda, sıcak bir duş aldığınızda ya da heyecanlandığınızda cildinizde birdenbire küçük kırmızı kabarcıklar ve yoğun kaşıntı oluştuğunu fark ediyor musunuz?

Belki de aklınızdan şu geçiyor:

“Benim sıcak alerjim mi var?”

Aslında cevap biraz daha farklı.

Halk arasında “sıcak alerjisi” denilen bu durumun altında kolinerjik ürtiker, ısı ürtikeri veya isilik gibi farklı cilt sorunları olabilir. Yani her sıcak havada ortaya çıkan kızarıklık aynı nedenden kaynaklanmaz.

VÜCUDUNUZ ISINDIĞINDA CİLDİNİZ NEDEN TEPKİ VERİYOR?

Vücudumuz sıcaklık değişimlerine karşı kendini korumayı çok iyi bilir. Hava ısındığında, spor yaptığınızda, heyecanlandığınızda veya sıcak bir duş aldığınızda vücut sıcaklığınız yükselir. Terlemeye başlar, cilt damarlarınız genişler ve vücudunuz kendini serinletmeye çalışır.

Ancak bazı kişilerde bu doğal süreç ciltte kaşıntılı ve kabarık döküntülere yol açabilir.

İşte burada karşımıza kolinerjik ürtiker çıkıyor.

KOLİNERJİK ÜRTİKER NEDİR?

Kolinerjik ürtikeri, basitçe vücut sıcaklığınız yükseldiğinde ve terlediğinizde ortaya çıkabilen bir kurdeşen türü olarak düşünebilirsiniz.

Örneğin;

• Spor yaptığınızda,
• Hızlı yürüdüğünüzde,
• Sıcak duş aldığınızda,
• Sıcak bir ortamda bulunduğunuzda,
• Stres veya heyecan yaşadığınızda

cildinizde küçük, kabarık ve kaşıntılı lezyonlar ortaya çıkabilir.

Bazen buna kızarıklık, yanma, batma veya karıncalanma da eşlik edebilir.

Çoğu zaman belirtiler kısa sürer ve vücudunuz serinlediğinde kendiliğinden azalır.

Burada önemli bir ayrıntı var:

Kolinerjik ürtikerde sorun yalnızca havanın sıcak olması değildir. Vücudunuzun ısınması ve terlemesi asıl tetikleyicidir.

Bu nedenle sadece yazın değil, kışın spor yaparken veya sıcak duş alırken de aynı şikâyetleri yaşayabilirsiniz.

PEKİ, İSİLİKLE AYNI ŞEY Mİ?

Hayır.

Özellikle sıcak ve nemli havalarda hepimizin duyduğu isilik, ter bezlerinin kanallarının tıkanması sonucunda ortaya çıkar. Fazla terlemek ve cildin hava almasını engelleyen sıkı kıyafetler bu durumu kolaylaştırabilir.

Cildinizde küçük kırmızı döküntüler, kaşıntı ve batma hissedebilirsiniz.

Yani kısaca:

Kolinerjik ürtiker: Vücudun ısınması ve terlemeyle tetiklenir.

İsilik: Ter kanallarının tıkanmasıyla oluşur.

Görüntüleri birbirine benzeyebilir ama mekanizmaları farklıdır.

“ISI ÜRTİKERİ” DE VAR MI?

Evet, ancak oldukça nadirdir.

Burada da küçük ama önemli bir fark var. Isı ürtikerinde sıcaklığın doğrudan cilde temas etmesi söz konusudur.

Örneğin sıcak suyla temas ettiğinizde veya sıcak bir yüzey cildinize değdiğinde, temas bölgesinde kısa süre içinde kaşıntılı ve kabarık lezyonlar ortaya çıkabilir.

Dolayısıyla:

Vücudunuz ısınıyor ve terliyorsanız → kolinerjik ürtiker

Sıcak doğrudan cildinize temas ediyorsa → ısı ürtikeri

Bu ayrım, “sıcak alerjim var” dediğimizde aslında neyle karşı karşıya olduğumuzu anlamak açısından önemlidir.

SICAK HAVALARDA CİLDİNİZİ NASIL KORUYABİLİRSİNİZ?

Eğer sıcakla birlikte cildinizde bu tür şikâyetler ortaya çıkıyorsa, önce sizi neyin tetiklediğini fark etmeye çalışın.

Çok sıcak saatlerde uzun süre güneşte kalmayın. Egzersiz yapıyorsanız daha serin saatleri tercih edin.

Cildinizin nefes almasına izin verin. Çok sıkı ve terlemeyi artıran kıyafetler yerine rahat, hava geçirgen giysiler kullanın.

Serin kalmaya çalışın. Şikâyet başladığında daha serin bir ortama geçmek rahatlamanıza yardımcı olabilir.

Sizi tetikleyen yiyecekleri gözlemleyin. Baharatlı yiyecekler ve sıcak içecekler bazı kişilerde terlemeyi artırabilir.

Stresi de unutmayın. Bazen tetikleyici yalnızca hava sıcaklığı değildir. Heyecan ve stres de vücut sıcaklığınızı ve terlemenizi artırabilir.

NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURMALISINIZ?

Her sıcak havada ortaya çıkan kızarıklık ciddi bir durum değildir. Ancak şikâyetleriniz sık tekrarlıyorsa, giderek artıyorsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir dermatoloji ya da alerji ve immünoloji uzmanına başvurmanız iyi olur.

Özellikle kızarıklık ve kaşıntıya;

• Nefes darlığı,
• Boğazda veya dilde şişme,
• Yaygın kurdeşen,
• Baş dönmesi veya bayılma hissi

eşlik ediyorsa beklemeyin, acil tıbbi değerlendirme alın.

Çünkü sıcakla veya egzersizle ortaya çıkan her cilt reaksiyonu kolinerjik ürtiker olmayabilir. Daha ciddi alerjik reaksiyonlar da söz konusu olabilir.

TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?

Evet.

Tedavi, şikâyetin altında yatan nedene göre değişir. Kolinerjik ürtiker gibi ürtiker türlerinde hekim tarafından uygun görüldüğünde ikinci kuşak H1 antihistaminikler kullanılabilir. Tedaviye yanıt yetersizse farklı tedavi seçenekleri yine doktor kontrolünde değerlendirilir.

Bu nedenle çevrenizden duyduğunuz bir ilacı kendi kendinize kullanmak yerine, önce nedenini anlamak ve size uygun tedaviyi doktorunuzla birlikte belirlemek en doğru yaklaşım olacaktır.

Kısacası, cildinizin verdiği sinyalleri önemseyin ama hemen “alerjim var” diye de düşünmeyin. Doğru tanı ve uygun tedaviyle bu şikâyetleri çoğu zaman kontrol altına almak mümkün.

Yazın tadını çıkarın; ama cildinizi de dinlemeyi unutmayın. Çünkü bazen vücudumuz, bir şeylerin yolunda gitmediğini bize küçük sinyallerle anlatır.

KAYNAKLAR

Fukunaga, A., et al. (2018). Cholinergic urticaria: Epidemiology, physiopathology, new categorization, and management. Clinical Autonomic Research, 28(1), 103–113.

Geller, M. (2020). Clinical management of exercise-induced anaphylaxis and cholinergic urticaria. The Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice, 8(7), 2209–2214.

Nakamizo, S., Egawa, G., Miyachi, Y., & Kabashima, K. (2012). Cholinergic urticaria: Pathogenesis-based categorization and its treatment options. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 26(1), 114–116.

Oakley, A., & Eshraghi, A. (2020). Miliaria (heat rash). DermNet NZ.

Moore, G., Gupta, M., & Oakley, A. (2019). Heat urticaria. DermNet NZ.

Murphy, L. (2022). Cholinergic urticaria. DermNet NZ.

Zuberbier, T., et al. (2022). The international EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI guideline for the definition, classification, diagnosis, and management of urticaria. Allergy, 77(3), 734–766.