Dr.Ayça KAYA

Bugün birçok kişinin tahlil sonuçlarında gördüğü ama anlam veremediği bir konuyu netleştireceğiz: “Kan değerim normal ama ferritinim neden düşük?”

Eğer siz de halsizlik, saç dökülmesi, üşüme, nefes nefese kalma gibi şikâyetler yaşıyor ama hemogramınız normal çıkıyorsa, işte cevabın büyük kısmı ferritinde saklı.

Ferritin Nedir? Neden Bu Kadar Önemli?

Ferritin, vücudumuzun demiri depo ettiği proteindir. Bunu şöyle düşünebilirsiniz. Hemoglobininiz, evdeki çalışan musluk; ferritininiz ise su deposu. Musluk akıyor diye rahat hissedebilirsiniz ama depo boşsa bir süre sonra sistem tıkanır. Kan değerleri normal görünse bile düşük ferritin, vücudun “yakında demir yetmezliği geliyor” uyarısıdır.

Neden Hemoglobin Normalken Ferritin Düşer?

Yetersiz demir alımı: Kırmızı et tüketmiyorsanız, yumurtayı az yiyorsanız veya tamamen bitkisel besleniyorsanız ferritin azalabilir. Hemoglobin bir süre normal kalır ama depolar tükenmeye başlar.

Kronik gizli kan kaybı: Kadınlarda yoğun geçen regl dönemi, mide-bağırsak kanamaları, hemoroid gibi durumlar fark edilmeden demir depolarını eritir. Hemoglobin düşmeden önce ferritin sinyal verir.

Emilim problemleri: Çölyak, gastrit, reflü için uzun süreli asit baskılayıcı ilaç kullanımı… Tüm bunlar aldığınız demirin emilimini bozabilir.

Yoğun spor ve hızlı metabolizma: Spor yapanlarda kas yenilenmesi artar ve demir ihtiyacı yükselir. Hemoglobin normal kalabilir ama depo yetersiz kalır.

Enflamasyon yani vücutta gizli iltihabi durum: Bazen paradoks olur. Ferritin depo göstergesidir ama aynı zamanda bir akut faz reaktanıdır. Vücutta iltihap varsa ferritin olduğundan yüksek bile çıkabilir. Bu yüzden düşük ferritin gerçekten depoların boş olduğunu net şekilde gösterir.

Düşük Ferritin Neler Yapar?

Sürekli yorgunluk, saç dökülmesi, üşüme, huzursuzluk, odaklanma güçlüğü çabuk yorulma, merdivende nefes nefese kalma, tırnak kırılmaları, kalp çarpıntısı… Yani “kan değerim normal ama kendimi kötü hissediyorum” diyenlerin çoğunda sorun ferritindir.

Tedavi sürecinde en önemli nokta şu, sadece hemoglobini değil, ferritini de hedeflenmeli.

Önce neden?

Yoğun regl mi var? Gastrointestinal kan kaybı mı? Emilim bozukluğu mu?

Ardından demir tedavisi: Ağızdan demir preparatları (tercihen aç karnına, C vitaminiyle), gerekirse damar içi demir ve beslenme düzenlemesi (kırmızı et, yumurta, pekmez, kurubaklagiller, koyu yeşil yapraklı sebzeler).

En önemlisi, tedavi hemoglobin normale gelince değil, ferritin yeterli seviyeye ulaşınca tamamlanır.

Takip Nasıl Yapılmalı?

Demir tedavisi başladıktan sonra 4–6 hafta içinde ferritin yavaş yavaş yükselmeye başlar.
Tam doluluk için çoğu zaman 3–6 ay gerekir. Bu süreçte kalsiyum içeren besin tüketiminin ve çay-kahve tüketiminin alınan takviyeden 2 saat ayrı olmasına özellikle dikkat etmek gerekir.

Özetle, kan değerleriniz normal diye kendinizi iyi hissetmiyorsanız şikâyetlerinizi hafife almayın.
Ferritin, vücudun erken uyarı sistemidir. Unutmayınız ki! depolar boşsa motor arıza vermeye başlar.

Kaynaklar

1. Türk Hematoloji Derneği. (2023). Demir eksikliği anemisi tanı ve tedavi uzlaşı raporu. Türk Hematoloji Derneği Yayınları.
2. İç Hastalıkları Uzmanlık Derneği. (2022). İç hastalıkları güncel tanı ve tedavi rehberi (8. bs.). Akademisyen Kitabevi.
3. Yılmaz, M., & Erdem, F. (2021). Demir eksikliği anemisinde güncel tanı ve tedavi yaklaşımları. Türkiye Klinikleri İç Hastalıkları Dergisi, 17(2), 95–104.
4. Camaschella, C. (2023). Iron deficiency. New England Journal of Medicine, 388(19), 1832–1843. https://doi.org/10.1056/NEJMra2205369
5. Auerbach, M., & Deloughery, T. G. (2022). Single-dose intravenous iron for iron deficiency: A new paradigm. The Lancet Haematology, 9(8), e570–e578. https://doi.org/10.1016/S2352-3026(22)00173-3
6. World Health Organization. (2023). WHO guideline on the prevention, diagnosis and management of iron deficiency and anaemia. World Health Organization.